Оның өнердегі жолы ауылдағы қисса-дастан айтудан басталып, Голливуд түсірілім алаңына дейін жалғасты.
Бүгін, 14 мамыр күні қазақ киносының абызы, Қазақ КСР халық әртісі Нұржұман Ықтымбаев 85 жасқа толды. Жарты ғасырдан астам уақытын киноға арнаған актердің тағдыры – тұтас қазақ киносының тарихымен астасып жатқан өмір, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
Нұржұман Ықтымбаевты көпшілік экрандағы қатал мінезді, өткір көзқарасты кейіпкерлер арқылы таниды. Алайда шынайы өмірдегі Нұржұман Ықтымбаев – домбыра ұстап ән айтатын, күмістен белбеу соғатын, ұлттық өнердің қадірін жанымен сезінетін тұлғалардың бірі.
Болашақ актер Алматы облысы Кербұлақ ауданындағы Алтынемел өңірінде дүниеге келген. Соғыстан кейінгі ауыр кезеңде ауыл адамдарының көңілін көтеру үшін ұйымдастырылатын «соғым басы» кештерінде қисса-дастандар айтып өскенін өзі талай еске алған.
Бес жасынан бастап «Алпамыс», «Қобыланды», «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырларын жатқа айтқан бала Нұржұман кейде тыңдаушыларды күлдіріп, кейде жылатып та жіберетін болған. Кейін актердің өзі: «Актерлікке деген алғашқы қадамым сол кезде басталған шығар» деп айтқан еді.
1957 жылы жетіжылдық мектепті тәмамдаған бозбала Алматыға әнші боламын деген арманмен келеді. Алайда тағдырдың тосын бұрылысы оны хореографиялық училищеге алып барады.
«Хореографиялық училище» деген жазуды «хор үйрететін оқу орны» деп түсінген жас талапкер құжат тапсырып, кейін мұның би мектебі екенін бір-ақ біледі.
Оның үстіне құжаттағы тегі әртүрлі болып шығып, емтиханнан да өте алмай қалады. Сонда жас Нұржұман бір апта бойы Мәдениет министрінің қабылдау бөлмесінде күтіп отырып, ақыры оқуына рұқсат алып шығады.
Кейіннен ол әйгілі әншілер Ғарифолла Құрманғалиев пен Ұлықпан Құбышев сияқты өнер саңлақтарынан дәріс алады. Тіпті Құрманғалиевтің алғашқы ресми шәкірттерінің бірі атанады.
Нұржұман Ықтымбаев кино әлеміне кездейсоқ келгенін жиі айтатын. 1960-жылдардың басында концерттен кейін актриса әрі режиссердің көмекшісі Сара Жорабаева жас өнерпазды байқап қалып, «Қазақфильмге» ертіп келеді.
Алайда киностудиядағы у-шу, темекі шеккен жастарды көрген ауыл жігіті киноға түсу ойынан айнып, Жаркентке қашып кетеді.
Бірақ тағдыр оны бәрібір киноға қайта алып келеді.
1966 жылы Абдолла Қарсақбаев түсіріп жатқан «Қилы кезең» фильмінің алаңына спортшы шәкірттерімен бірге барып қалған Нұржұманды Сара Жорабаева қайта көреді. Сол күні Құрманбек Жандарбековтің үйіндегі отырыста домбырамен ән салған жігітті көрген Қанабек Байсейітов режиссерге: «Мынау жанып тұрған жігіт қой» деп таныстырады.
Осылайша, Нұржұман Ықтымбаевтың киножолы басталды.
Қазақ киносының классигі Шәкен Айманов жас актерді ерекше жақсы көрген. «Әй, қалқан құлақ!» деп еркелетіп, Нұрмұхан Жантөрин сияқты алып актерлермен таныстырған.
Нұржұман Ықтымбаев кейін дубляж саласында да көп еңбек етті. Ол қазақ киносының алтын дауыстары саналатын Фарида Шәріпова, Омар Қалмырзаевтармен бірге жұмыс істеді.
Өнердегі ұстазы ретінде ол өмір бойы Абдолла Қарсақбаевты ерекше құрметтеп өтті.
«Қарсақбаев маған әкемдей болды» деген сөзі оның сұхбаттарында жиі кездеседі.
Нұржұман Ықтымбаев кеңес киносының ең танымал қазақ актерлерінің біріне айналды. «Атаманның ақыры», «Мәншүк туралы жыр», «Нан дәмі», «Балалық шаққа саяхат», «Көксерек», «Орман балладасы», «Ыстықкөлдің алқызыл гүлдері» сияқты фильмдердегі рөлдері арқылы көрерменнің ықыласына бөленді.
«Нан дәмі» фильміндегі рөлі үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығын иеленіп, қазақ актерлері арасынан алғашқылардың бірі болып үлкен марапатқа қол жеткізді.
Тіпті Дінмұхамед Қонаев фильм премьерасынан кейін актерге арнайы келіп: «Әй, азамат, қатырдың!» деп ризашылығын білдірген екен.
Нұржұман Ықтымбаев тек қазақ киносының емес, халықаралық кино кеңістігінің де танымал актеріне айналды. Ол Польша, Италия, Финляндия, Франция кинематографистерімен жұмыс істеді.
Әлемге әйгілі Жерар Депардье, Кэри-Хироюки Тагава сияқты жұлдыздармен бір фильмде ойнады.
Тіпті Голливуд жобаларына да қатысып, қазақ актерлері арасынан алғашқылардың бірі болып халықаралық деңгейдегі кино өндірісіне араласты.
Нұржұман Ықтымбаев ешқашан каскадер пайдалануды ұнатпаған. Қауіпті көріністерді өзі орындап жүргенде бірнеше рет ауыр жарақат та алған.
«Медальдің үшінші жағы» фильмінде омыртқасын сындырып, жарты жыл ауруханада жатыпты.
– Нұрмұхан Жантөрин ауруханаға күнде келіп, халімді біліп тұратын. Сол кезде маған «Киноға өзім сияқты жігерлі адам келгені үшін қуанамын. Алайда, алған бетіңнен қайтпасаң, мүгедек болып қаласың» деп ескерткен болатын», – дейді актер.
Ал «Бүркіттің ақырғы жылы» фильмінің түсірілімі кезінде құлап, қабырғасын сындырып алған.
– Оны ешкімге білдірмедім. Грим жасайтын қызға келіп, белімді ұстап тұратын белбеу жасап беруін сұрадым. Сол күні арнайы белбеумен ұйықтадым. Ертесі күні 2 дубльге шыдадым, үшінші, төртінші түсірілімде жаным көзіме көрінді. Түсірілім аяқталған соң қонақ үйге келіп, орамды шешсем, сынған қабырғаның сынығы терімді тесіп шығыпты. Алайда, сол кадрдағы менің актерлік шеберлігіме көрермен таңдай қақты, – деп еске алады ол.
Нұржұман Ықтымбаев кейінгі сұхбаттарының бірінде қазіргі қазақ киносына алаңдайтынын айтқан еді.
«Киноға жүрек керек, мінез керек. Кино – ұлттың төлқұжаты» деген актер ұлттық киноның тілі мен рухы әлсіреп бара жатқанына қынжылатын.
Ол қазақ киносы Абай мен Әуезовтің рухынан алыстамауы керек деп есептеді.
Экрандағы айбынды образдардың иесі өмірде өте қарапайым жан болып қалды. Бос уақытында домбыра тартып, ән айтатын, күмістен белбеу соғатын зергерлікпен айналысатын.
Жұбайы Шолпанмен жарты ғасырдан астам уақыт бірге өмір сүріп, үш бала, бірнеше немере-шөбере тәрбиелеп өсірді.
Фото: kino-teatr.kz
