«АҚШ-та үлкен мейрамханаларды жалға аламыз»: Шетелдегі қазақтар Наурыз мерекесін қалай тойлайды?
Наурыз – жаңару мен жаңа жылдың басталғанын білдіретін көктемнің алғашқы мерекесі. Ал туған жерден жырақта жүрген қазақтар үшін бұл – өз дәстүрлерін еске алып, қастерлейтін ерекше уақыт. Stan.kz тілшісі шетелде тұратын қазақстандықтармен байланысып, отандастардың көктемнің басты мерекесін қалай атап өтетінін білді.
Бүгінде Ұлыбританияда тұратын Мадина Наурызды төрт жылдан бері шетелде тойлайды. Алғаш рет Польшада қарсы алған, кейін Данияда, ал кейінгі екі жыл бойы Ұлыбританияның Лондон қаласында тойлап келген.
Польшада оқып жүрген кезінде Adam Mickiewicz атындағы университеті Орталық Азиядан келген студенттердің басын қосқан. Онда Түрікменстан, Өзбекстан, Қазақстан, Қырғызстан студенттерімен қатар, Түркиядан келген күрд жастары және өзге ұлт өкілдері де болған. Университет арнайы Наурызға арналған мерекелік шара ұйымдастырып, әр ұлттың өкілі өз дәстүрі туралы таныстырылым жасаған.
“Бізге мерекенің мән-мағынасы түсіндіріліп, сыйлықтар берілді, ұлттық тағамдар ұсынылды. Тіпті арнайы өзбек мейрамханасынан тағамдар алдыртқан еді. Қысқасы, бұл мерекені ұйымдастыруды толықтай университет өз мойнына алды”, – деді ол.
Фото: Жеке архив
Ал Данияда Мадина Наурыз мерекесін өзі ұйымдастырып көруді жөн көріпті. Ол Әжербайжаннан келген құрбысымен ақылдасып, достарына шағын мерекелік кеш өткізген.
“Жалға алған орнымыз небәрі 18 адамға арналғандықтан, сол шамада қонақ шақырдық. Мен қазақтың дәстүрлі тағамы – бешбармақ дайындадым, ал құрбым Лейла әзербайжанның долма тағамын әзірледі. Қонақтарымыз әртүрлі елдерден жиналды: Латын Америкасынан, Еуропадан, Африкадан, Азиядан, тіпті Канададан келгендер бар еді. Кеш барысында біз ұлттық асханамыз туралы кеңінен әңгімеледік. Мен Қазақстаннан арнайы әкелген сусындарымды ұсынып, Алматы қаласының алманың отаны саналатынын түсіндірдім. Сонымен қатар еліміздің тарихы мен ерекшеліктері туралы қызықты деректерді бөлістім. Қонақтарға шағын сыйлықт – Рахат шоколадтарын ұлттық өрнектермен, домбыра бейнелерімен безендіріп ұсындым”, – деді ол.
Фото: Жеке архив
Мадинаның айтуынша, Ұлыбритания Наурызды тойлау біршама күрделірек, өйткені мұнда Орталық Азиядан достары жоқтың қасы. Сондықтан үлкен дастарқан жайып, көпшілікпен атап өту мүмкіндігі тумаған көрінеді. Дегенмен ол достарымен кездесіп, оларға бұл күннің маңызын түсіндіруге тырысады.
“Былтыр бұл мерекені сүйіктіммен өткіздім. Ол – ағылшын, жартылай ирланд, Қазақстанда да болған, мәдениетімізді ерекше жақсы көреді. Тіпті кейде Наурыздан тыс күндері де менен бешбармақ пісіруді сұрайды. Оның өзінде де шапан бар, Қазақстаннан сыйға алған торсығы да бар. Бірде бауырсақ та пісіріп берген едім”, – дейді ол.
Қазақтандық ару үшін Наурыз – бірлік пен жаңарудың мерекесі.
“Бұл – тек мәдениет немесе тағам емес, бұл – өз тамырыңды сезіну, түркі дүниесіне ортақ рухани байланыс. Сондықтан қай жерде жүрсем де, жыл сайын оны ерекше ықыласпен қарсы аламын”, – дейді ол.
Фото: Жеке архив
Норвегияда тұратын қазақтар Наурыз мерекесін белсенді түрде атап өтеді. Аружан есімді қазақстандықтың айтуынша, былтыр Ставангерде үлкен орын жалға алынып, ол мерекеге сай безендірілген.
“Былтыр Ставангерде консулдықтың ұйымдастыруымен үлкен Наурыз мерекесі өтті. Іс-шара барысында қазақтың барлық салт-дәстүрін орындауға тырыстық. Қазақ асы берілді, әнұрынымыз шырқалды, ер адамдар арқан тартыс ойнаса, балалар асық ойнады. Өте жылы, ерекше атмосфера болды”, – дейді Аружан.
Оның айтуынша, ол үшін бұл мерекені “қазы-қартасыз, үлкен қазансыз және бәрін ұйымдастырып жүретін апаларсыз” елестету мүмкін емес.
“Биыл Наурызды бұдан да ауқымды мереке өткізуді жоспарлап отырмыз. Іс-шара норвегиялықтарға біздің мерекеміз бен мәдениетімізді таныстыру мақсатында презентация форматында өтеді. Түрлі тағамдар, тәттілер, сүтті шай, тары және, әрине, дәстүрлі наурыз-көже дайындалады. Домбырамен өнер көрсету, қазақ билері, әндер және “Наурыз думан” әнімен хор болады. Сонымен қатар ою-өрнек салу мен қию, домбыра тарту, ұлттық би қимылдары бойынша шеберлік сабақтарын да өткіземіз”, – деп бөлісті Сабина.
Фото: Жеке архив
Өзбекстанда тұратын Маржан Бәкірова 40 жыл бұрын өзбекке тұрмысқа шығып, сонда тұратынына қарамастан әр Наурыз сайын қазақтармен жүздесіп, ұлттың салт-дәстүрін еске алады. Өйткені Ташкентте Наурыз мерекесі барлық ниет білдірушілер үшін кең көлемде аталып өтеді. Қазақ қауымдастықтары фестивальдер мен кездесулер ұйымдастырып, онда дәстүрлі тағамдар әзірлеп, ұлттық киімдер киеді.
“Мен Наурызды алдымен өз отбасыммен тойлаймын, кейін қазақтар ұйымдастырып жатқан мерекелік іс-шараға қатысуға тырысамын. Сонымен қатар қазақтың салт-дәстүрлерін ұмытпай, ет-нан, наурыз-көже, бауырсақ сияқты ұлттық тағамдарды дайындаймын. Онда біз ұлттық киім киіп, халық әндерін айтамыз. Кейінгі уақытта қазақтың дәстүрлі ағаш бұйымдарын, әсіресе бешбармаққа арналған астауды сыйға тарту сәнге айналды”, – дейді ол.
Маржан Бәкірованың айтуынша, Наурыз мерекесін наурыз-көже, бауырсақ және ұлттық киімсіз елестету мүмкін емес.
“Наурыз мерекесіне бір рет болса да қатысқан адам оны жақсы көрмей қалуы мүмкін емес. Сенімді түрде айта аламын, Өзбекстандықтар да біздің тағамдарымызды ұнатады. Әртүрлі елдердегі Наурызды атап өтудегі басты айырмашылықтар көбіне тағамға байланысты деп ойлаймын. Әр ел өз ерекшелігіне сай кейбір жаңашылдықтар енгізеді. Ал жалпы мерекенің рухы мен ұлттық киімге қатысты ұқсастықтар сақталға”, – деді Шымкент қаласының тумасы.
Фото: Жеке архив
АҚШ-та Наурыз – қазақстандықтар бірігіп, көктем мерекесін атап өтетін, дәстүр мен мәдени мұраны таныстыратын ерекше күн. Нью-Йорк қаласындағы қазақ қауымдастығының мүшесі Салтанат Солиман және өзге де қазақтар биыл Наурыз мерекесін Қазақстанның тәуелсіздігіне 35 жыл толғанына орай, ерекше етіп ұйымдастырып жатыр.
“Нью-Йоркта біз Наурызды жергілікті қазақстандықтармен және Орталық Азия елдерінен келген адамдармен бірге атап өтеміз. Әр отбасы ұлттық тағамдар дайындап, жергілікті тұрғындарды шақырып, дәстүріміз бен асханамызды таныстырады. Менің отбасым әсіресе үлпілдек бауырсақты жақсы көреді, оны әр жұма сайын пісіруге тырысамын, тіпті көпшілігі рецептін сұрайды. Сонымен қатар анамның рецепті бойынша наурыз-көже ұсынамын”, – дейді ол.
Салтанат Солиманның сөзінше, Көрісу – бала кезінен есінде қалған маңызды дәстүр.
“Бұл кезде біз үлкендерге, туыстарға және отбасылық достарға сыйлық алып барып, балаларға бауырсақ пен тәттілер апарамыз. Кішкентайымнан қазақтың ою-өрнектерінің мағынасын үйреніп өстім, қазір осы білімді жас ұрпаққа жеткізуге тырысамын. “Атамекен” – бала кезімнен сүйікті әнім, Наурызды әрдайым осы әнмен бастаймын. Мен үшін Наурыз бауырсақсыз, камзол кимей және жақындармен қауышпай өтпейді – бұл дәстүр мен мәдени мұраны сақтаудың бір жолы”, – дейді ол.
Салтанат АҚШ-тың әр штатында Наурызды атап өту ерекшеленетінін айтты. Техаста ашық ауада ұйымдастырылса, Чикагода Қазақстандағы тойға ұқсас ауқымды мерекелер үшін үлкен мейрамханалар жалға алынады.
“АҚШ-та Наурызға дайындық штат пен қалаға байланысты әртүрлі өтеді. Мысалы Техаста ашық аспан астында жиналса, Чикагода үлкен мейрамхана жалдап, қазақтың тойына ұқсас кең көлемде атап өтіледі. Наурыз – Орталық Азиядан шыққан барлық халық үшін маңызды мереке, өйткені бұл – өз дәстүрімізді, тарихымызды, мәдениетіміз бен тілімізді таныстыруға мүмкіндік”, – дейді ол.
Салтанат және шетелде тұратын көптеген қазақстандық үшін Наурыз қай жерде жүрсе де адамдарды біріктіретін, мәдени бірегейліктің маңызды символы болып қала береді.
“Әртүрлі елдерде өмір сүре жүріп, Наурызды атап өтудің айтарлықтай өзгеше болатынын байқадым. Түркияда қазақ диаспорасы футбол матчтарын ұйымдастырса, Англияда қазақтар дәстүрлі музыканы тыңдап, ұлттық билерді тамашалау үшін жиналады. Ал АҚШ-та біз бір-бірімізбен араласуға ерекше мән беріп, балаларымызды өз тамырымен таныстыруға тырысамыз. Айырмашылықтарға қарамастан, бәріне ортақ нәрсе – ана тілінде сөйлесуге деген ұмтылыс пен отандастармен кездесуден туатын қуаныш”, – деп түйіндеді ол.
