Мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігі оның сыртқы құрылымымен ғана емес, ішкі үйлесімімен, шешім қабылдау жылдамдығымен және қоғам сұранысына жауап бере алу қабілетімен өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстанның бір палаталы жоғары заң шығарушы органға көшуі елдің саяси жүйесіндегі елеулі институционалдық өзгерістердің бірі болмақ.
Бұған дейін заң шығару қызметін екі палаталы Парламент жүзеге асырса, жаңа кезеңде бұл функция біртұтас Құрылтай аясында шоғырланады. Мұндай өзгерістің мәні тек палаталар санын қысқартумен шектелмейді. Бұл – заң шығару үдерісінің құрылымын қайта қарау, депутаттық корпустың жауапкершілігін күшейту және заң қабылдау тетігін жаңа талаптарға бейімдеу.
Бір палаталы жүйеде заң жобасын талқылау мен қабылдау бір заң шығарушы органның шеңберінде жүзеге асады. Бұл белгілі бір рәсімдердің ықшамдалуына, шешім қабылдау кезеңдерінің қысқаруына мүмкіндік беруі мүмкін. Алайда мұндай жүйенің тиімділігі оның жылдамдығымен ғана емес, қабылданатын шешімдердің сапасымен бағалануы тиіс.
Өйткені заң – қоғам өмірінің барлық саласына әсер ететін маңызды құрал. Оның әрбір нормасы экономикаға, әлеуметтік саясатқа, азаматтардың құқықтары мен міндеттеріне, кәсіпкерлік ортаға және мемлекеттік басқаруға ықпал етеді.
Сондықтан жаңа Құрылтайдың алдында тұрған негізгі мәселе – заң шығару процесінің тиімділігі мен сапасының арасындағы тепе-теңдікті сақтау. Заң жобалары жан-жақты сарапталып, олардың ықтимал әлеуметтік және экономикалық салдары алдын ала бағалануы қажет.
Бір палаталы жүйе депутаттардың жауапкершілігін де арттырады. Себебі заң шығару процесінде қабылданған шешімнің салмағы тікелей жаңа органның қызметімен байланысты болады. Бұл депутаттардан кәсіби даярлықты, салалық мәселелерді терең түсінуді және қоғамдық пікірге назар аударуды талап етеді.
Демек, бірпалаталыжүйе – құрылымдық өзгерістің атауы ғана емес. Оның шынайы мазмұны заң сапасы, депутаттық жауапкершілік, ашық талқылау және қоғам мүддесінің ескерілуі арқылы айқындалады.
Гүлнар Жуманалиева,
жеке кәсіпкер
