Кеше Астанада Қазақстан тарихы көптомдығын әзірлеу жөніндегі Редакция алқасының соңғы қорытынды отырысы өтті. Жиында Тәуелсіз Қазақстан шежіресіне арналған 7-ші томның қолжазбасы бекітілді.
Осылайша, академиялық басылымға қатысты негізгі ғылыми-әдістемелік іс аяқталды. Бірақ, алда әлі де ауқымды редакциялық жұмыс күтіп тұр.
Қазақстан тарихының көптомдығын дайындауға Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2021 жылғы 5 қаңтарда жарияланған «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақаласы түрткі болғаны белгілі. Президент аталған мақалада заманауи ғылыми тәсілдерге сүйене отырып, еліміздің жаңа академиялық тарихын әзірлеуді тапсырды. Сол уақыттан бері кезең-кезеңімен жүйелі жұмыс жүргізіліп келеді.
Жалпы, көптомдықты әзірлеуге 300-ден астам отандық ғалым атсалысты. Әрбір томға 5 ғылыми институт жетекшілік етті. Атап айтқанда, Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, Жошы ұлысын зерттеу институты, Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институты, Мемлекет тарихы институты осы жұмысқа айрықша үлес қосты.
Жеті томдықты дайындау барысында 90 архив пен музейдің материалдары пайдаланылды. Оның 35-і – шетелдің мұрағаты. Сондай-ақ, 9 мемлекеттен 5 мыңнан астам архивтік құжат әкелінді. Бұрын-соңды беймәлім болған тың деректер ғылыми айналымға енгізілді.
Жеті томдықтың ерекшеліктері де, ғылыми жаңалығы да көп. Мәселен, Қазақстан тарихы алғаш рет біртұтас әрі өзара сабақтас үздіксіз үдеріс ретінде қайта пайымдалды. Бұған дейін негізінен саяси тарихқа басымдық беріліп келсе, бұл жолы өркениеттік тәсіл негізге алынды. Қоғамдық-саяси ой тарихына, мәдениетке, әдебиетке, өнерге арналған арнайы бөлімдер қосылды. Сол себепті, Редакция алқасының құрамына Философия, саясаттану және дінтану институтының, М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының, Ұлттық музейдің, Орталық мемлекеттік архивтің, Қазақстан тарихшылары ұлттық конгресінің және жоғары оқу орындарындағы тарих кафедраларының өкілдері енді.
Сонымен қатар, төл тарихымыздың жекелеген кезеңдері бойынша жаңа тұжырымдамалық тәсілдер мен ғылыми теориялар қалыптастырылды. Мысалы, алғаш рет Түркі дәуіріне, Алтын Орда кезеңіне және Қазақ хандығы дәуіріне жеке-жеке том арналды.
Сол секілді, 1-ші томда соңғы 25 жылда табылған мол деректер негізінде адамдар Қазақстанды миллион жыл бұрын мекендей бастады деген пайым жасалды.
2-томда алғаш рет көне түркі мемлекеттерінің тарихы қазіргі Қазақстан аумағымен ғана шектелмей, Орталық Азия және тұтас Еуразия кеңістігі аясында қарастырылды.
3-томда Алтын Орда тарихы тек жорықтар мен шайқастардың жылнамасы ғана емес, әлемдік тарихтағы бірегей өркениеттік модель ретінде жаңаша пайымдалды.
4-томда Қазақ хандығы тарихының хронологиялық ауқымы кеңейтілді. Бұрын ХVIII ғасырдың ортасымен аяқталатын бұл кезең дәйекті деректер негізінде хандық билік жойылған ХІХ ғасырдың бірінші ширегіне дейін, яғни үш жарым ғасырдан астам уақытқа ұзартылды.
Көптомдықтың осы секілді басқа да маңызды тұстары бар. Сондықтан да, академиялық басылымды ұлттық жобаға пара-пар үлкен еңбек деп бағалауға болады.
Ерекше атап өтерлігі, академиялық басылым – бірнеше буын өкілдерінің ортақ зияткерлік еңбегінің жемісі. Өйткені, оны әзірлеуге тарихшы ғалымдардың үш буыны да атсалысты. Атап айтқанда, Оразақ Смағұлов, Мәмбет Қойгелдиев, Хангелді Әбжанов, Болат Көмеков секілді ақсақалдарымыздан басқа, Берекет Кәрібаев, Бүркітбай Аяған, Жәкен Таймағамбетов, Меруерт Әбусейітова сияқты танымал тарихшыларымыз, сондай-ақ Сәбит Шілдебай, Ақан Оңғарұлы, Радик Темірғалиев, Жақсылық Сәбитов секілді жаңа буын өкілдері де өз үлестерін қосты.
Бір жарым жылдан аса уақыт бойы тынымсыз еңбек етіп, жүктелген негізгі міндеттерді сапалы орындаған Редакция алқасының әрбір мүшесіне шынайы ризашылығымды білдіремін және алдағы жұмыстарына сәттілік тілеймін!
